متن

بهداشت دستگاه­ های بدن و اثرات تمرینات ورزشی بر آن­ها


بهداشت دستگاه گردش خون:

دستگاه گردش خون از سه بخش خون، عروق و قلب تشکیل شده است، که در مجموع وظیفه حمل اکسیژن و مواد غذایی را به سلول­ها و پس از اکسیداسیون سلولی و سوختن آن­ها، مواد زائد و گاز CO2 توسط آهن هموگلوبین گلبول قرمز مایع خون از بدن به نوعی دفع خواهد شد.

به سادگی می­توان گفت که ما با اجرای تمرین­های منظم ورزشی، ضمن فعال­تر کردن و سالم نگه داشتن حرکت قلب خویش، تعداد ضربان آن را نیز کاهش می­دهیم و در نتیجه به او کمک می­ کنیم که دیرتر مستهلک و فرسوده شود و نهایتا خودمان به بدنمان اجازه می­ دهیم که سالیان بیشتری با سلامت بهتر حیات داشته باشد.

رگ­ها:

رگ­های بدن شامل سرخرگ­ها و سیاه رگ­ها می­ باشند. برای بهداشت وریدها و تسهیل گردش خون در آن­ها باید از پوشیدن کفش و لباس تنگ، محکم بستن کمربند، یقه و گره خودداری کرده، ورزش و راه­پیمایی نمود. به همان اندازه که حجم خون بدن افزایش پیدا می­کند، خون رسانی به عضله­ها نیز بهتر صورت می­ گیرد، بهبود هر چه بیشتر خون رسانی، موجب افزایش مویرگ­ها در بدن می­ شود که یکی از نتایج بسیار جالب توجه و بی نظیر اثر ورزش است. وقتی رگ­های موجود در بدن با دریافت خون بیشتر فعالیت بی عیب و نقص خود را انجام بدهند، اثری رضایت بخش بر روی فشار خون وارد می­شود.

در افرادی که دارای تحرک ورزشی هستند و بدنشان از استقامت خوبی برخوردار است. فشار خون تقریبا پایین است، زیرا دیواره رگ­ها انعطاف پذیری مطلوبی دارند و می­توانند با حالت کش سانی مناسب، خود را با شدت جریان خون تطبیق دهند. در افرادی که فعالیت و تمرین ورزشی کمی دارند یا اصولا ندارند، فشار خون به نسبت اعداد بالاتری را نشان می­دهد، در نتیجه فشاری که به دیواره رگ­ها وارد می­شود افزایش پیدا می­کند.

یک تاثیر مهم دیگر ورزش بر روی رگ­ها، پیدایش مویرگ­های جدید در بافت­های عضلانی است که به آن واسکولاریزاسیون می­گویند. با ایجاد مویرگ­های تازه در بدن، نیاز بافت­ها به اکسیژن، بهتر تامین می­شود و از سوی دیگر مواد پس مانده نیز بهتر دفع می­شوند. پیدایش این مویرگ­ها برای مهمترین ارگان سلامت بدن، یعنی قلب اهمیتی ویژه دارد، زیرا افزایش یا گسترش آن­ها، که اکسیژن انرژی زا بافت­های عضلانی قلب را تکمیل می­ کنند، خطر مرگ را حتی در مواقعی که قلب به نارسایی­ های مقطعی مبتلا شود، کاهش می­دهند. حتی اگر حمله قلبی نیز بوجود آید باز این مویرگ­ها موجب می­ شوند که حالت اولیه قلب سریعا برقرار شود، زیرا خون رسانی به بافت­ های مذکور با سرعت بیشتری انجام می­پذیرد و مویرگ­ها مانند یک پل موقت ارتباطی به واکنش می­ افتند و خون رسانی از آن­ها به بافت­های نیازمند صورت می­ گیرد.

اثرات ورزش بر دستگاه گردش خون و قلب:

1- بر اثر تمرینات منظم عضله قلب تقویت شده و حجم پمپاژ آن افزایش می­یابد.

2- قدرت جذب و حمل اکسیژن توسط هموگلوبین گلبول قرمز افزایش می­ یابد.

3- اکسیداسیون سلولی بالا رفته و عملکرد فیزیولوژی بدنی بهتر می­ شود.

4- بواسطه تقویت دستگاه گردش خون، دستگاه تنفس تقویت و عملکرد ارگانیزم جسمانی بهتر می­ شود.

5- احتمال بروز بیماری قلبی، آرترواسکلروز، سکته، بدلیل عدم فعالیت جسمانی افزایش می­ یابد.

نکات بسیار مهم ورزشی در بیماران قلبی:

1- بهترین ورزش پیاده روی است. ابتدا با 2 تا 5 دقیقه شروع کرده و سپس روزانه یک تا دو دقیقه به آن اضافه کنید تا به 30 تا 45 دقیقه برسد.

2- شدت ورزش به حدی باشد که دچار احساس تنگی نفس، خستگی شدید، سرگیجه و درد سینه نشوید.

3- از ورزش در آب و هوای بسیار گرم و مرطوب پرهیز شود.

4- همیشه بیماران قلبی نیتروگلیسیرین زیر زبانی همراه داشته باشند و در صورت بروز مشکل قلبی زیر زبان قرار دهند.

5- از انجام فعالیت­های قدرتی (مانند وزنه برداری، هل دادن ماشین، شنا رفتن، دمبل زدن و ... ) جدا پرهیز شود.

6- در صورت بروز سرگیجه، تنگی نفس، درد سینه در هنگام ورزش یا بعداز آن، بلافاصله به پزشک مراجعه شود.

7- از خوردن غذاهای چرب و سنگین و قهوه و کاکائو پرهیز شود.

8- از شرکت در ورزش­های مسابقه­ای که فشار روحی و فیزکی زیادی دارند، اکیدا خودداری شود.

9- در صورت ابتلا به بیماری­های شایع نظیر سرماخوردگی و غیره از انجام فعالیت ورزشی تا بهبودی خودداری شود.

10- از دوش گرفتن یا شنا کردن در آب سرد و گرم خودداری شود.

11- بیمارانی که از داروهای ضد انعقادی (مانند آسپرین) استفاده می­ کنند باید از انجام فعالیت ورزشی که خطر خونریزی وجود دارد، خوداری نمایند.

12- از ورزش در محیط و هوای آلوده خودداری شود.

بهداشت دستگاه تنفس:

دستگاه تنفس از مجاری تنفسی و ریه­ها تشکیل شده است، که از نظر فیزیولوژیک وظیفه آن جذب اکسیژن و دفع گاز CO2 است که توسط مکانیزم دم و بازدم انجام می­گیرد.

در یک انسان ورزشکار، که قدرت کارایی در سطحی بالا قرار دارد، هوایی در حدود 20 برابر ظرفیت مفید می­تواند توسط شش­ها جذب بشود. در حالی که این مقدار در بدن­های معمولی به زحمت به 10 برابر می ­رسد. در این افراد عضلات ضعیف و مقاومت پایین است، به نحوی که برقراری کارآیی دلخواه غیر ممکن به نظر می­ آید.

اثرات ورزش بر بیماری­های ریوی:

ریه به عنوان یک ارگان مهم در بدن تبادلات گازی را انجام می­دهد. یعنی اکسیژن دریافت می­کند و بر عکس مواد سمی را به صورت گاز CO2 از راه تنفس خارج می­کند. در مورد بیماران ریوی محرومیت از فعالیت­ بدنی و تمرینات ورزشی باعث تشدید بیماری و عدم تطابق فرد با محیط می­گردد. همچنین تحقیقات نشان داده است که افراد چاق نسبت به افراد لاغر آمادگی بیشتری برای بیماری­های تنفسی و آسم دارند.

توصیه­ های لازم و نکات مهم در مورد فعالیت بدنی و ورزشی بیماران ریوی:

1- فعالیت بدنی روزانه را از پیاده روی کوتاه مدت، ابتدا از کم شروع کرده و در درجه بعد فعالیت را افزایش داده و حتی الاامکان تا محل کار پیاده روی کنید. (15 تا 25 دقیقه)

2- ورزش شنا، پیاده روی، دوچرخه سواری آهسته و آرام مناسب­تر از بقیه ورزش­ها می­ باشد.

3- حتی الاامکان در محیط و هوای سرد و خیلی گرم ورزشی نکنید.

4- از استعمال دخانیات و ارتباط نزدیک با افراد سیگاری پرهیز شود.

5- هرگز احساس ناامیدی نکنید و همواره دستوارات پزشک را رعایت کنید.

6- احیا فیزیکی و روانی اجتماعی بیماران ریوی از اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار است. لذا این افراد باید سعی کنند در اولین فرصت ممکن در اجتماع و محیط کاری با شرایط مناسب حضور یابند.

7- به فعالیت فیزیکی و بدنی مانند دارو و رژیم غذایی به عنوان یک دستور درمانی بنگرید.

8- نفس­های عمیق بکشید و هنگام خارج کردن هوای بازدمی لب­های خود را جمع کرده و در این حالت به سمت جلو خم شوید. این حالت باعث تسکین تنگی نفس و افزایش تحمل فعالیت بدن و کاهش تنگی مجاری تنفسی در موقع بازدم می­ شود.

9- از تمرین و فعالیت در محیط و هوای آلوده جدا خودداری شود.

دستگاه گوارشی:

دستگاه گوارشی به مجموعه اندام­هایی اطلاق می­شود که مواد غذایی را برای جذب آماده می­کنند و پس از آن که مواد جذب شدنی آن جذب خون و لنف گردید، بازمانده مواد غذایی را از بدن دفع می­ کنند.

نکات بهداشتی دستگاه گوارش:

1- تغذیه صحیح

2- عادات درست غذایی

3- تطبیق مصرف مواد غذایی با نیازهای اختصاصی بدن

4- آهسته و آرام غذا خوردن

5- خوب جویدن غذا

6- پرهیز از پرخوری

7- کنترل احساسات و هیجانات تند و لذت بردن از غذا و داشتن آسودگی، آرامش و برخورداری از تفریحات سالم و ورزشی

8- مراعات اصول بهداشتی و به کار بردن دستورات پزشک به هنگام بیماری و اجتناب از مصرف دارو بدون آگاهی و تجویز پزشک.

اثرات ورزش بر دستگاه گوارش:

در نتیجه تمرینات بدنی، حرکات عضله دیافراگم و عضلات شکم افزایش می­ یابد و به گوارش غذا کمک می­شود و از تنبلی روده ­ها و یبوست جلوگیری بعمل می­آید. حرکات ورزشی به اعضای داخل شکم فشارهای منظم و ماساژ مانندی وارد می­ کنند به طوری که در نتیجه این فشارهای منظم که بر روی کبد وارد می­ شود مقدار زیادی صفرا ترشح می­شود و این به هضم غذا کمک می­ کند. همچنین تمرینات بدنی مانع از تجمع مواد زائد در بدن می­ شود. پیاده روی و نرمش ­های شکم مانند دراز نشست 30 درجه و اصولی تخلیه روده ­ها را آسانتر نموده و به دفع مواد زائد بدن کمک می­ نماید.

رابطه ورزش با زخم معده و زخم دوازدهه:

گاهی مواقع زخم معده و دوازدهه بر اثر کم تحرکی بوجود می­ آید. میزان مرگ و میر افراد کم تحرک بیشتر از افراد فعال است. زخم معده و دوازدهه در افراد فعال شیوع کمتری دارد. با حضور منظم در برنامه­های تمرینی و فعالیت­های ورزشی می­توان استرس و هیجانات روحی را که اغلب با زخم معده همراه می­ شوند کنترل نمود.

دستگاه ادراری:

دستگاه ادراری شامل: کلیه­ها، میزنای، مثانه و مجرای خروجی ادراری است. دفع مواد سمی (آمونیاک و اوره) به عهده کلیه­ ها است.

ورزشکاران به طور کلی کمتر از اشخاص خانه نشین دچار سنگ کلیه و امراض مشابه می­ شوند، حتی اخیرا پزشکان جهت معالجه و دفع سنگ کلیه حرکات مخصوص بدنی را تجویز می­کنند، چنین به نظر می­ رسد که فعالیت­هایی از قبیل طناب زدن به دفع سنگ کلیه کمک می­ کند. نوشیدن آب در حین و بعد از فعالیت­های ورزشی به کار دفع کلیه ­ها کمک به سزایی می­ کند.


در حفظ بهداشت دستگاه ادراری باید نکات زیر را رعایت نمود:

1- رعایت اصول نظافت فردی

2- اجتناب از خستگی جسمی و روحی

3- برخوردار بودن از خواب و استراحت کافی

4- برخوردار بودن از رژیم غذایی مناسب و متعادل در هر سن و پرهیز از پرخوری. از مواد غذایی که کلیه ­ها را تحریک می­کند، باید پرهیز نمود. خوردن مرغ مخصوصا اگر خوب پخته نشده باشد و غذاهای پر ادویه جائز نیست.

5- عدم افراط در مصرف مواد پروتئینی، مانند گوشت، جگر، مغز، حبوبات و مواد مختلفی که برای تغییر طعم غذا به کار برده می­ شوند.

6- محافظت کلیه از سرما.

7- پیشگیری از بروز سوء هاضمه و رعایت اصول بهداشتی دستگاه گوارش تا هضم و جذب مواد غذایی به نحو مطلوب انجام گیرد.

8- سعی در پیشگیری از بروز اختلال و بیماری در دستگاه گردش خون و جهاز تنفسی، اثرات عوارض قلب و عروق و دستگاه تنفس در بروز اختلالات کلیوی غیر قابل انکار است.

9- بیماری­های عفونی اغلب بر اعمال طبیعی کلیه­ ها اثر گذاشته و اختلالات متعددی را در دستگاه ادراری سبب می­ گردند که گلودردهای مکرر همراه با لوزه­های چرکی و مخملک در پیدایش نفریت کلیه از آن جمله است. بدین منظور بایستی اقدامات بهداشتی لازم در جهت پیشگیری از ابتلا به بیماری­های عفونی به عمل آید. در صورت ابتلا لازم است سریعا جهت درمان به پزشک مراجعه شود.

10- عدم فعالیت در واحدهایی که امکان مسمومیت با مواد شیمیایی مختلف مانند جیوه، سرب، سولفامیدها و غیره وجود دارد.

11- حفاظت کلیه­ها در برابر فشار و ضربه­های خارجی

12- پرهیز از انزواطلبی، آرامیدن و کم تحرک بودن

13- تجربیات نشان می­ دهند در کسانی که به علت شکستگی استخوان، مدت چندین ماه ناچار به بستری شدن هستند و یا در کسانی که به علت ابتلا به استئومالاسی یا یک بیماری زمین گیرکننده قادر به حرکت کردن نمی­باشند زمینه جهت ایجاد سنگ کلیه مستعدتر می­ باشد.

14- حفظ وضع طبیعی ستون فقرات، عواملی که سبب تغییر وضع ستون فقرات می­گردند ممکن است باعث جابه جا شدن کلیه­ ها گردیده و اختلالاتی را در اعمال طبیعی آن به وجود آورند.

15- مراقبت­ های بهداشتی زنان باردار در طی دوران حاملگی

16- مراقبت­های بهداشتی در دوران عادت ماهیانه

17- خودداری از صرف مشروبات الکلی

18- رعایت حد اعتدال و عدم افراط در نوشیدن مایعات

19- خودداری از مصرف دائم آب­های معدنی جهت شرب، جز در موارد توصیه پزشک

20- خودداری از آب تنی در آب­هایی که احتمال آلوده بودنشان به میکروب و انگل­های مختلف وجود دارد.

21- در صورت مشاهده خون، چرک و تغییرات دیگر در مشخصات ظاهری ادرار، اختلال در دفعات دفع، میزان ترشح ادرار، احساس درد و ناراحتی در دستگاه ادراری و هرگونه عوارض مشکوک، لازم است سریعا جهت درمان به پزشک مراجعه شود.


منبع: (بهداشت و ورزش، عهدیه یداله زاده)

لطفا اگر نظر خاصی دارید آن از طریق ایمیل زیر اطلاع دهید.

Jahan_ab@yahoo.com