متن

اصول ايمني و كمك­ هاي اوليه



بروز صدمات و حوادث در ورزش امري اجتناب ناپذير است و همواره ورزشكار ( چه دروازه ­بان و چه غیر دروازه ­بان) در معرض يكسري خطرات بالقوه­اي قرار دارد كه در صورت اطلاع از مكانيسم آسيب و نحوه درمان اين صدمات، از ناتواني­هاي بعدي ورزشكار كاسته مي ­شود.

اگر مربي و مددكار ورزشي در مورد اقدامات اوليه ورزشي تعليم درستي ببينند اين ناتواني­ها به حداقل خواهد رسيد، كما اينكه امروزه در جامعه ورزشي مملكت ما مربيان ناآزموده بر صدمه حاصل از ورزش نيز دامن مي­ زنند.
در حال حاضر، پيشگيري، تشخيص و مراقبت صحيح از صدمات ورزشي داراي اهميت ويژه ­اي است.


تعريف كمك­هاي اوليه:

به مجموعه اقدامات، عمليات و مراقبت ­هايي گفته مي­ شود كه بلافاصله بعد از حادثه و تصادف به آسيب ديدگان يا مجروحان حادثه صورت مي­گيرد، تا از عواملي كه زندگي و سلامت آن­ها را تهديد مي­ كند، جلوگيري كرده و از و خامت حادثه بكاهد و تا رسيدن پزشك به محل حادثه و يا رساندن آن­ ها به مراكز درماني ادامه يابد.

منظور از اين كمك­ ها نه تنها نجات مريض يا مصدوم از خطر مرگ است، بلكه تقليل و كم كردن ناراحتي و درد مريض، چه از لحاظ روحي و چه از نظر جسمي، توسط اقدامات و مراقبت ­هاي كمك كننده كه آن نيز جزو كمك­ هاي اوليه محسوب مي­ شوند.

آشنايي با روش ­هاي صحيح كمك­هاي اوليه به مصدومان، سبب مي­ گردد كه فرد بهبودي خود را سريهتر به دست آورد و بتواند به ادامه فعاليت مفيد و موثر خود بپردازد، اما اگر از روش صحيح كمك­هاي اوليه و انتقال مصدومين به بيمارستان و مراكز درماني اطلاع و آگاهي كافي نداشته باشيم، در صورت بروز هر گونه حادثه و صدمه­ اي، ممكن است به دليل عدم جابجايي صحيح و رساندن بي­ موقع امدادهاي ضروري به وي، موجب بروز صدمات و خطرات جاني جدي و خطرناكي براي او بشويم.

صدمات و جراحاتي كه به ورزشكاران وارد مي­شود، به علل مشخصي از ضرباتي كه به افراد معمولي در اجتماع وارد مي­شود، متمايز هستند و بايد به آنان توجه خاصي بشود. زيرا وجود قدرت جسماني و فيزيكي مناسبي كه در ورزشكاران جوان وجود دارد، اين قدرت بدني صدمات وارده را زودتر ترميم نموده و دوران نقاهت بيماري را کوتاهتر مي­كند.

تمامي تيم­هاي ورزشي بايد حتما پزشك داشته و در تمرينات و مسابقات حضور داشته باشد و صدمات احتمالي را به موقع درمان كند، اتخاذ تصميم به عهده پزشك است كه بازي را ادامه دهد يا نه و بستگي مستقيمي به نظر وي دارد.
فشار و اصرار به ورزشكار مجروح براي ادامه مسابقه صرفا براي برد و باخت خطرناك است.

بهتر است پزشك به كمك ديگران او را به كنار زمين بياورد و در انتقال مصدوم نيز بايد شرايط صحيح و اصولي رعايت شود تا آسيب جزيي به آسيب كلي تبديل نشود.

نكاتي كه كمك كننده بايد آن­ها را رعايت كند:

۱- در زمان كمك رساني هر چه قدر حادثه بزرگ باشد، بايد كمك كننده آرامش و خونسردي خود را حفظ كند.
۲- بايد مصدوم را از نظر روحي چون بسيار ضعيف شده است كمك كرد و كاري نكنيم كه او تحت فشار روحي بيشتري قرار گيرد.

۳- به محض رسيدن به محل حادثه بايد ميزان جراحات و صدمات را مشخص نماييم.

۴- كمك­هاي اوليه را به ترتيب و با توجه به اهميت پشت سر هم انجام دهيم.

۵- اگر مريض يا مصدوم در اثر آسيب­هايي مانند غرق شدن يا صدمات ديگر دچار مشكلات تنفسي و قلبي شده باشد، بايد ابتدا به او ماساژ قلبي و تنفس مصنوعي بدهيم.

توجه به نكات ديگر از جمله دور كردن مجروح از محيط خطر، كنترل راه­هاي تنفسي و بازرسي علائم حياتي بدن (نبض، تنفس، فشار خون ) اقدامات لازم جهت جلوگيري از خونريزي، كنترل شكستگي­ها، در رفتگي­ها بايد مدنظر باشد.
به عنوان يك مربي ما اغلب اولين كساني هستيم كه با يك آسيب ديدگي برخورد مي­كنيم.

پس از آنجاكه اغلب، پزشك حاضر نيست، ما مسئول انجام كمك­هاي اوليه هستيم.

ما به عنوان يك مربي جهت رعايت اصول ايمني در هنگام فعاليت لازم است مواردي رامد نظر قرار دهيم.

۱- برنامه فعاليتي و تمريني را با دقت طراحي كنيم.

۲- دستور العمل صحيحي را در اختيار آنان بگذاريم.

۳- محيط ايمني را بوجود آوريم.

۴- وسايل مناسب و كافي در اختيار بازيكنان قرار دهيم.

۵- ورزشكاران را گروه بندي نماييم.

۶- بازيكنان را در زمينه آسيب ديدگي­ها و ناتواني­ها ارزيابي كنيم.

۷- فعاليت را به دقت دنبال كنيم.

۸- از ورزشكاران و والدينشان رضايتنامه كتبي تهيه نماييم.

۹- كمك­هاي اوليه را بياموزيم.

ما به عنوان يك مربي، يكي از اعضاي مهم تيم پزشكي ورزشي هستيم و مي­توانيم مراقبت­هاي پزشكي، ورزشي را در طي مراحل زير انجام دهيم.

۱- كمك به پيشگيري از آسيب ديدگي­ها با استفاده از روش­هاي آموزشي مناسب.

۲- دستور العمل ايمن و موثر تكنيك­هاي ورزشي و سرپرستي دقيق.

۳- پيشگيري از وارد شدن آسيب بيشتر به بازيكن آسيب ديده.

۴- مطمئن شويم كه يك بازيكن آسيب ديده تحت رسيدگي پزشكي صحيح قرار دارد.

۵- در مورد آسيب ديدگي بازيكن يا پيشرفت او در توانايي­ هايش اطلاعات كسب كنيم.

۶- به عنوان رابطي بين تيم پزشكي و بازيكن آسيب ديده عمل كنيم.

زماني كه گروه نجات مي­ رسد تا بيمار را به اورژانس مي­رسانيم، ما نقش مهمي را به عهده داريم از جمله:
۱- موقعيت­هاي شلوغ را بايد كنترل كنيم.

۲- به حركت دادن بازيكن بايد كمك كنيم.

۳- اطلاعاتي در موردچگونگي آسيب ديدگي جمع آوري كنيم.

۴- بازيكن را از صدمات بيشتر مراقبت كنيم.

۵- شخصي را براي مطلع كردن اورژانس بفرستيم.

۶- آسيب ديدگي را ارزيابي كنيم.

۷- كمك­هاي اوليه را به كار گيريم.

در واقع، رفتار ما در اولين دقايق يك آسيب ديدگي بسيار مهم مي­باشد.

ممكن است مصدوم دچار كم خوني، تورم، مشكل تنفسي و ساير مشكلات باشد. اگر ما صحيح و سريع عمل كنيم، مي­توانيم زيان­هاي يك آسيب ديدگي را به حداقل برسانيم.

هر چند به عنوان فردي كه كمك­هاي اوليه را مي­دانيم، هيچوقت سعي نكنيم كه كار يك پزشك را انجام دهيم. بايد وظايف خود را بدانيم، تا زماني كه شايسته مراقبت از فرد مصدوم نيستيم، زير بار مسئوليت آن نبايد برويم. در زماني كه كادر پزشكي حضور دارند، كنترل كامل را به آنان بايد بدهيم و در صورت نياز به آنان كمك كنيم. چون ممكن است با زير پا گذاشتن حدود و قوانين زياني را به بار آوريم و به مدت زيادي يك بازيكن را رنج دهيم و اگر غيرمسئولانه عمل كنيم و به ورزشكارآسيب برسانيم تحت تعقيب قانون قرار خواهيم گرفت.

اصول اساسي كمك­هاي اوليه در تربيت بدني:
بطور كلي بايد به چند اصل اساسي توجه نمود:
۱- گذاشتن كيسه يخ يا خود يخ به تنهايي كمك بزرگي براي جلوگيري از ورم در اثر خونريزي مي­نمايد. بهتر است يخ را داخل كيسه نايلون يا با استفاده از يك پوشش در روي عضو قرار دهيم، زيراممكن است در اثر يخ گذاشتن به صورت مستقيم روي پوست تحريك و آسيب پوست شود.
۲- چون در اثر ضربه و خونريزي ورم ايجاد مي­گردد، بهتر است عضو مجروح و مصدوم را بالاتر از حد معمول نگاه داشت، تا بدين وسيله از شدت ورم كاسته و در نتيجه درد نيز كمتر مي­شود.
۳- انجام اقدامات اوليه كه مربوط به علائم حياتي ورزشكار مي­شود (سيستم­هاي راه­هاي هوايي، دستگاه تنفس دستگاه گردش خون)
۴- اگر ورزشكار تنفس نداشت و يا مشكلي در دستگاه قلبي و ريوي داشت بلافاصله او را به مركز فوريت­هايي پزشكي بفرستيم.
۶- در همان زمان كه مشغول ارزيابي هستيم، مراحل ( HIT ) را كه شامل تاريخچه و مشاهده و لمس است انجام دهيم.
۷- وقتي كه ما سعي مي­كنيم كه نوع صدمه را معين كنيم در صورت لزوم به انجام كمك­هاي اوليه نيز بپر دازيم.
۸- ورزشكاراني كه به صورت جدي آسيب ديده­اند نبايد هيچ گاه حركت داده شوند.
۹- تنها در زماني كه ما مي­توانيم ورزشكاري را كه داراي آسيب جدي است حركت دهيم كه وي در موقعيتي باشدكه مانع از ارزيابي ABC شده باشد و نتوان كمك­هاي اوليه ويژه براي نجات جان وي را ارائه كرد.
۱۰- اگر ورزشكاري بي هوش يا مشكوك به آسيب­هاي سر و گردن و يا پشت سر، قرار است حركت داده شود، ابتدا بايد سر و ستون فقرات ثابت شده، بدن وي نيز به صورت واحد حركت داده شود.
۱۱- ورزشكاراني كه دچار شكستگي، دررفتگي، نيمه دررفتگي ياكشيدگي و پيچ خوردگي و يا پارگي ليگامنت­هاي عضلاني شده­اند، تا هنگامي كه آسيب­هاي وارده ثابت نشده و بسته نشده­اند نبايد حركت داده شوند.


مواقعي كه ورزشكار نبايد به مسابقه ادامه دهد:
۱- مواردي كه حركت كم شده باشد( نتواندبدود، حركت يا ورزش كند، راه برود، بپرد)
۲- زماني كه ورزشكار تب دارد.
۳- زماني كه ورزشكار احساس سردرد، سرگيجه دارد و يا حافظه­ اش كم شده و هوشياري او كم مي­ باشد.
۴- موقعي كه ورزشكار از درد پا شكايت دارد.
در صورت وجود هر يك از موارد فوق ورزشكار بايد توسط پزشك مورد معاينه قرار گرفته و سپس مرخص شود.

اقدامات اوليه درماني در آسيب ورزشي شامل مراحل زير است:

۱- محافظت و پيشگيري از آسيب بيشتر، مثلاً با استفاده از وسايل کمک ارتوپدي.
۲- استراحت که بسته به نوع آسيب از فرم مطلق آن تا استراحت نسبي را شامل مي­شود.
۳- استفاده از يخ که سبب کاهش درد، تورم و التهاب مي شود.
۴- اعمال فشار که اگر همراه با يخ استفاده شود، سبب محدود شدن تورم خواهد شد.
۵- بالا نگه داشتن عضو آسيب ديده نسبت به سطح قلب که سبب تسهيل تخليه وريدي از ناحيه مربوطه مي­ شود.
۶- عمل­هاي محافظتي که در مواقع آسيب جزيي و بدون علامت ورزشکار استفاده مي­ شود، مثلاً استفاده از بانداژ براي پيچ خوردگي مختصر مچ پا.


استفاده از اصول فوق در چه زمان و توسط چه کساني صورت مي­ پذيرد؟
روش­هاي بالا در برخورد اوليه با آسيب­هاي حاد اسکلتي- عضلاني به کار مي­ روند. آشنايي با آن­ها براي ورزشکار، مربي، پزشک تيم و هر فرد ديگري که مسوول درمان و برخورد ابتدايي با آسيب باشد لازم است.


چه ميزان استراحت کافي است؟ استراحت نسبي در چه مواقعي تجويز مي­ شود؟
طول مدت استراحت وابسته به شدتِ آسيب است. مشخص است که هر چه شدت آسيب بيشتر باشد، مدت استراحت هم بيشتر خواهد بود. وقتي يک آسيب چندان شديد نباشد، استراحت نسبي توصيه مي­شود. هدف از استراحت نسبي آن است که فرد ورزشکار علي رغم وجود آسيب بدون علامت باقي بماند، هر چند تا حدودي تحرک خود را حفظ کرده است.

فايده استفاده از يخ در برخورد با آسيب­ها چيست؟ آيا گرما هم موثر واقع مي­ شود؟

يخ سبب کاهش خونريزي، تورم، التهاب، نيازهاي متابوليک ناحيه مجروح، درد و نيز اسپاسم عضلاني مي­ شود. اما گرما به نوبه خود داراي فايده نيست و جز در مورد کاهش اسپاسم عضلاني، سبب افزايش موارد نام برده هم خواهد شد.
گاهي توصيه مي­شود که دوره­هاي متناوب استفاده از گرما و يخ اعمال شود، يعني عضو را
۱ تا ۲ دقيقه گرم کنند و بعد از يخ استفاده کنند. بر اساس شدت تورم عضو اين نسبت قابل تغيير است. هر چه آسيب حادتر باشد، از مدت گرم کردن کاسته خواهد شد.


روش صحيح ماساژ دادن با يخ چگونه است؟ بايد چه مدت زماني طول بکشد؟ آيا روش­هاي ديگري هم براي استفاده از يخ وجود دارد؟

از نحوه تهيه يخ شروع مي­کنيم: در يک ليوان يک بار مصرف آب ريخته و مي­ گذاريم يخ ببندد. سپس ليوان را از وسط بريده و باقيمانده قالب يخ را براي مدت ۶۰ تا ۹۰ ثانيه بر روي منطقه­اي ثابت از عضو آسيب ديده نگه مي­داريم تا در ناحيه مربوطه و تا ۵/۱ سانتي متر در اطراف محل احساس کرختي به شخص دست دهد. حال با توجه به وسعت محدوده­اي که بي حس شده، به آرامي يخ را به صورت دايره وار روي پوست ماساژ مي­دهيم. اين ماساژ در آسيب­هاي با وسعت متوسط، ۷ دقيقه و در نواحي بزرگ تا ۱۰ دقيقه طول خواهد کشيد.
غوطه ور کردن عضو در آب يخ هم موثر است، اما تحمل آن براي مصدوم سخت است. به علاوه نمي­توان عضو را بالاتر از سطح قلب نگه داشت. به عنوان قانوني کلي، در طي يک ساعت مي­ توان
۲۰ تا۳۰ دقيقه(حداکثر) از يخ استفاده کرد و حداقل ۳۰ دقيقه نيز عضو را به حال خود گذاشت. مسلم است که اگر تحمل مصدوم به سرما کم باشد، بايد زمان استفاده از يخ را کاهش داد.

خصوصيت باندهاي فشاري چيست؟

اين باندها را از ديستال عضو به پروگزيمال مي­پيچند، به طوري که در هر دور نصف پهناي دور قبلي را بپوشاند. فشار الاستيکي که اعمال مي­ شود سبب کاهش تورم خواهد شد. البته بانداژ نبايد آنقدر محکم انجام گيرد که در بازگشت خون وريدي به طرف قلب اختلالي ايجاد کند. در مورد باندهاي الاستيک تا توان بالقوه، کشش باند کافي خواهد بود. باندهاي الاستيک براي آسيب­هاي حاد اندام تحتاني مناسب نيستند، چون قابليت حفاظت اندکي ايجاد مي­ کنند.


اصول برخورد با ورزشکاري که شديداً آسيب ديده و حال وخيمي دارد چيست؟

در ابتدا توجه معطوف به مجاري هوايي مصدوم خواهد بود. هرگونه انسداد يا مانعي را بايد بر طرف کرد. در هنگام اين بررسي­ ها بايد مراقب آسيب ستون فقرات گردني نيز بود.

در مرحله بعد به نحوه تنفس مصدوم دقت مي ­شود. در صورت نياز مي­توان از تنفس مصنوعي و اکسيژن کمکي استفاده کرد تا تنفس خود بخودي و منظم برقرار شود. اينک نوبت بررسي گردش خون فرد است. نبض شريان کاروتيد از لحاظ کيفيت، تعداد و ريتم لمس خواهد شد. در صورت فقدان اين نبض يا نبض راديال، بايد عمليات احياء قلبي عروقي آغاز گردد. يا همان مرحله ارزيابي مختصر عصبي که سطح هوشياري، اندازه و واکنش مردمک­ها به نور، حرکات چشم و پاسخ­هاي حرکتي مصدوم را شامل مي­ شود. به معني مشاهده اندام­ها و ساير قسمت­هاي بدن است تا از وجود هرگونه خونريزي، شکستگي يا خون مردگي آگاه شويم.

علل اصلي ايجاد صدمات ورزشي چيست؟

عدم آمادگي بدني، گرم نکردن بدن پيش از شروع فعاليت ورزشي، استفاده از تکنيک­هاي نادرست و نيز ماهيت خود رشته ورزشي از جمله دلايل ايجاد آسيب­هاي ورزشي هستند.

چگونه مي­ توان از بروز صدمات ورزشي جلوگيري کرد؟

ارتقا دانش و سطح معلومات مربيان و خود ورزشکاران، داشتن سطح آمادگي بدني مطلوب و گرم کردن بدن به اندازه کافي و قبل از مبادرت به انجام فعاليت مي­تواند از ميزان بروز آسيب هاي ورزشي بکاهد.


با عضو آسیب دیده چه باید کرد؟

ممکن است در میادین و اماکن ورزشی، یا خودمان آسیب ببینیم، یا با ورزشکاری که تازه آسیب دیده است، روبرو شویم. در این زمان بهترین کار، متوقف کردن فعالیت ورزشی مصدوم است.
باید به او و عضو آسیب دیده استراحت داده شود، زیرا ادامه فعالیت باعث تشدید مصدومیت شده و درمان را به صورت تصاعدی به تعویق می­ اندازد. بهتر است فرد آسیب دیده را به وسیله برانکارد از آن مکان به محلی مناسب که دارای وسایل کمک­های اولیه است، منتقل کنیم.

مراحل درمان مصدومیت:

در دومین مرحله کمک به ورزشکار آسیب دیده، باید از کمپرس یخ استفاده نمود. به جهت اینکه اگر آسیب حاصله، باعث پارگی رگ­ها شده باشد، به وسیله آن، حالت انقباض را در رگ­ها و عضلات ایجاد کرده و خون کمتری خارج شود. هر چه مقدار خون تجمع یافته در اطراف عضو کمتر باشد، زمان بهبودی کوتاه­تر خواهد بود. در مورد استفاده از یخ باید به نکاتی توجه داشت. اول آنکه اگر عضو آسیب دیده مانند انگشتان دست، پا و یا مچ دست کوچک باشد، می­توان آن­ها را در ظرفی از مخلوط آب سرد و قطعات کوچک یخ فرو کرد.
دوم اینکه در عضو آسیب دیده بزرگ مانند عضلات چهار سرران و سه سر پشت ران، بهتر است یخ مورد استفاده را داخل کیسه­های نایلونی و سپس داخل حوله­ای قرار داده و از تماس مستقیم یخ با پوست بدن جداً خودداری کنیم. این کار را در محل آسیب دیده به مدت
۳۰ دقیقه انجام داده و پس از ۱۵ دقیقه یخ را برداشته تا عضو دوباره گرم شود، این کار را به مدت ۲ تا ۳ ساعت انجام می­دهیم.

نتایج تحقیقات نشان داده، بهتر است پس از ۲۴ تا ۴۸ ساعت درمان با یخ را قطع کرده و از گرما استفاده کنیم. اما مرحله سوم کمک به مصدوم، استفاده از باندهای کشی و یا اعمال فشار توسط بانداژ است که باعث جلوگیری از تورم و محدود کردن خونریزی و جلوگیری از ورود آب به اطراف عضو آسیب می ­شود.
نکته قابل توجه این که بانداژ نباید بسیار محکم باشد، در غیر این صورت ضرر آن بیش از فایده آن است. علائم محکم بودن بانداژ ایجاد درد، بی حسی، گرفتگی عضو و رنگ آبی یا کبودی زیر پوست است. در پایان بهتر است که عضو آسیب دیده را بالاتر از قلب قرار داده، تا جریان خون عضو، کمتر شده و از خونریزی و درد جلوگیری شود. در صورت انجام اقدامات بالا به صورت درست و به موقع، شما کمک بزرگی به مصدوم کرده و باعث تسریع در روند بهبودی آسیب دیدگی فرد می­ شوید.

کیفیت کمک­های اولیه:

اگر شما به صورت حرفه­ای، آماتور یا تفریحی تمرین یا مسابقات ورزشی انجام می­دهید، باید توجه داشته باشید که کمک­های اولیه و رسیدگی فوری پس از آسیب دیدگی بدن امری بسیار مهم است. اگر ورزش را هر از گاهی انجام می­دهید و برای آن دکتر مشاوری ندارید باید حتما توجه کنید که در هنگام ورزش کردن همراه داشتن حداقل وسایل پزشکی اولیه لازم است.

برای اینکار البته لازم نیست که همیشه هنگام تمرینات کیف یا جعبه­ای بزرگ را دنبال خود بکشید، بلکه سعی کنید نسبت به ورزشی که انجام می­دهید، وسایل کمک­های پزشکی مورد نیاز آنرا همراه داشته باشید. برای مثال اگر فوتبال بازی می­ کنید، سعی کنید اسپری ضریه خوردگی و گرفتگی عضله، یا کیسه یخ همراه داشته باشید. چون اکثر صدمات این ورزش ضربه خوردگی یا گرفتگی عضله است. همچنین در چنین ورزشی معمولا باند و دو تکه چوب شبیه آتل به عنوان وسایل کمک اولیه لازم می­ شود، چون شکستگی نیز جزو صدمات فوتبال حساب می­ شود.

اما وسایل کلی که برای فراهم سازی یک جعبه کمک­های اولیه در ورزش پیشنهاد می­شوند، شامل موارد زیر هستند:

باند و گاز، چسب: که برای بستن زخم­های سطحی و گرم نگه داشتن عضله کاربرد دارند.

اسپری ضربه خوردگی / گرفتگی عضله، کیسه یخ: برای ساکت کردن درد و مداوای ضربه خوردگی و گرفتگی عضلانی کاربرد دارند.

پماد، ویسک و چسب گرم کن: جهت بستن و گرم نگه داشتن عضله در قسمت گرفته شده.

داروها: قرص­ های تنظیم فشار خون، سرگیجه، حال بهم خوردگی و قند.

تغذیه:
فراموش نکنید که تغذیه نیز گاهی به عنوان کمک اولیه کاربرد دارد. آب و نوشیدنی­ها جهت رفع کمبود آب بدن. موارد غذایی مقوی مانند شکلات، خرما و
که هم انرژی بدن را تامین می ­کنند و هم قند را.

دسترسی به پزشک:
سعی کنید که در هنگام ورزش و یا تمرینات خود نوع دسترسی به پزشک را مشخص کنید. مثلا اگر در ورزشگاهی کوچک ورزش می­ کنید که دارای امکانات پزشکی نیست، از محل نزدیکترین بیمارستان یا درمانگاه آنجا اطلاع کسب کنید. همیشه تلفن­ های مراکز امداد پزشکی فوری را همراه داشته باشید و آن­ها را به خاطر بسپارید.

مشاوره با پزشک:
فراموش نکنید که بهتر است تا قبل از انجام ورزش با پزشک خود مشورت کنید. پزشک را در جریان ورزش و شرایط بدنی خود قرار دهید و از او برای فراهم سازی جعبه کمک­ های اولیه سوال کنید.


منبع:

http://www.apiedu.ir/maghalat/komak/7.htm